Vanaf de Golfclub Beemster aan de Volgerweg in Middenbeemster om halftien vertrokken met twee bussen van Jaap Jansen Reizen en Plantfeber Tours. Dat stond er aan de voorkant op, dankzij onze vaste chauffeurs Rinus van den Bosch in de eerste en Joop Verdam in de tweede bus. We moesten door de Coentunnel, maar plots bleek de A7 afgesloten. Improviseren dus. Dan maar via Purmerend en Ilpendam naar de Coentunnel. Door een mistig landschap kwamen we precies op de afgesproken tijd van 10:30 uur aan bij het gemaal Cruquius. Eerst naar het bij het gemaal horende Theehuis Cruquius. Je kunt daar namelijk ook koffie krijgen. Na de koffie een rondleiding in en om het gemaal.

Gemaal De Cruquius De Cruquius uit 1849 is één van de drie gemalen waarmee de Haarlemmermeer tussen 1849 en 1852 is drooggepompt. Bovendien is het de grootste stoommachine ter wereld. Het gemaal deed geen actieve dienst meer sinds 1912, vanaf dat jaar was De Cruquius een reservegemaal. Het gemaal is daarna nooit gemoderni-seerd en in 1932 werd het definitief stilgelegd. Op 10 juni 1933 vond de officiële sluiting plaats. Het behoort tot de top honderd der Nederlandse rijksmonumenten. Het is genoemd naar de Nederlandse waterbouw-kundige Nicolaus Samuels Cruquius, geboren als Nicolaas Kruik in 1678 te Westvlieland.

De imposante combinatie van techniek en architectuur maken dat De Cruquius een industrieel monument van wereldformaat is. Het gemaal heeft op zijn beurt de naam Cruquius gegeven aan het dorp in de nabijheid. Het gezichtsverlies door de Belgische onafhankelijkheid in 1830 en twee gevaarlijke stormen in november en december 1836 deden koning Willem I in 1837 besluiten tot het instellen van een staatscom-missie die de droogmakingplannen van het Haarlemmermeer moest beoordelen. En onmiddellijk ontbrandde een felle strijd tussen de voorvechters van de windmolen en die van de stoommachine. De strijd tussen wind en stoom werd door koning Willem I beslecht ten gunste van de vooruitgang.

De droogmaking op stoomkracht werd een prestigeproject dat Nederland het industriële tijdperk inloodste. Men had uitgerekend dat er drie stoomgemalen nodig waren om het meer leeg te malen. In 1840 werd de eerste spade gestoken voor de 63 kilometer lange ringvaart en ringdijk. Nog voordat het meer was omslo-ten startte in 1845 de bouw van De Leegh-water dat als prototype diende voor de twee andere. De bouw van De Lijnden en De Cruquius startte in 1847, ze werden voltooid in 1849. Na drie jaar en drie maanden was 800 miljoen kubieke meter water opgepompt. De Staatscourant van juli 1852 kopte: De Meer is droog! In totaal kostte de droogmaking ruim 10 miljoen gulden.

Na de rondleiding hadden we ook de lunch in het theehuis.Daarna ging het richting Haarlem. Daar aangekomen werden we in twee groepen gesplitst. De ene groep bezocht een molen en de anderen gingen in weer kleinere groepjes met een gids Haarlem verkennen. Molen De Adriaanwerd geopend op 19 mei 1779. De windmolen staat aan de rivier het Spaarne, toentertijd aan de rand van de stad. De molen werd in eerste instantie gebruikt voor het malen van tufsteen, schelpen en eikenschors. In 1802 werd de molen verkocht aan een tabakshandelaar, die er tabak produceerde. In 1865 veranderde de molen van eigenaar en functie.

De molen wordt omgebouwd tot wind- en stoommolen, voortaan wordt er graan gemalen. In 1925 wil men de molen slopen, er is te veel concurrentie van de 'moderne' industrie. In datzelfde jaar wordt De Adriaan gekocht door De Vereniging De Hollandsche Molen, op die manier wordt sloop voorkomen. De molen loopt in 1930 tijdens een storm zware schade op, komt leeg te staan en vervalt. Op 23 april 1932 gaat de molen volledig in vlammen op. De Vereniging Haerlem en de eigenaar: de Vereniging De Hollandsche Molen blijven ijveren voor herbouw. In 1963 wordt de gemeente Haarlem eigenaar van de grond waarop de molen ooit stond en neemt meteen met de overdracht een herbouwplicht op zich. De plicht raakt in de vergetelheid.

Dat verandert als in 1991 Stichting Molen De Adriaan wordt opgericht. De Stichting wil herbouw.Makkelijk verloopt de realisatie van de plannen niet. Dat verandert als de voorzitter van de Stichting Molen De Adriaan in 1996 in de archieven de passage over de herbouwplicht aantreft. De gemeente wordt aangesproken op deze verplichting.Onder druk van inwoners van Haarlem en verschillende plaatselijke, regionale en landelijke organisaties komt de gemeente over de brug met 1 miljoen gulden (ca. € 450.000). Dat is niet genoeg, want de herbouw is begroot op ruim 2,5 miljoen gulden. Subsidies, steun van de Europese Unie, het bedrijfsleven, sponsors en inwoners brengen het resterende bedrag op tafel.De herbouw start in april 1999, de molen wordt opgeleverd in april 2002.

Sindsdien torent de molen weer boven de stad uit op de oude vertrouwde plek aan het Spaarne. Terwijl de ene groep de molen bezocht liepen de anderen met een stadsgids door het oude Haarlem. Dan is er nog piraat Rob Boonstra (foto links), die een boot kaapt en er doodleuk mee gaat varen op het Spaarne. Hij is door de autoriteiten van Haarlem de stad uitgezet. De anderen nemen nog een drankje bij het restaurant naast de molen. Bij de terugreis vonden we in de bussen op elke zitplaats een tasje met daarin een eendje, voer en water. Het was een geste van onze chauffeurs Rinus en Joop voor dienrendag. Zorgt u goed voor het beestje! Net als vorig jaar is het diner bij Paviljoen de Jonckheeren, het restaurant van de Beemster Golfclub.

Zoals gebruikelijk nodigen wij medewerkers van EBS uit. De hele dag was Els van den Bosch (foto links) met ons mee, de echtgenote van onze chauffeur Rinus. ’s Avonds was Petra Kouwenberg erbij. Zij doet bij EBS de administratie van het garagebedrijf. Deze avond wordt bekend gemaakt dat het de laatste buurtbusdag was, georganiseerd door Jaap Jansen. Uiteraard werd hij bedankt en in de bloemen gezet. Pie Wartenbergh organiseert het in 2016. Onze vaste fotograaf Charles de Groot kon wegens ziekte niet mee. Maar Sjaak van Etten was meteen bereid zijn taak over te nemen. Op deze twee pagina’s kunt u zien dat het resultaat er mag zijn. Sjaak bedankt. Wilt u alle foto’s hebben, laat het even weten.